Jakiś czas temu zawrzało na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Władze uczelni zapowiedziały remont lokalu w piwnicach Pałacu Czapskich, gdzie działa popularna wśród studentów (i nie tylko) Eufemia, klubokawiarnia z bogatym programem kulturalnym. Przy okazji remontu Akademia wypowiedziała Eufemii umowę. W jej obronie natychmiast zmobilizowali się studenci i nawet ja, obok wielu artystów i kuratorów, podpisałem petycję. Ważniejsze były jednak głosy prawie dwóch tysięcy studentów. Sprawą zajęła się prasa, ale, jak pisała „Gazeta Stołeczna”, już wtedy było widać, że prawdopodobnie „nawet podpis Bałki nie pomoże”.
Ciekawsze jednak, co władze ASP widzą na miejscu Eufemii. Kanclerz uczelni Michał Leszczyński mówił: „Chcielibyśmy, żeby w tym miejscu powstał show room, w którym można by prezentować prace studentów, pracowni, wydziałów”. Show room miałby działać obok nowej restauracji. Na nią pewnie nie byłoby już stać studentów. A sam, studiując kiedyś po drugiej stronie Krakowskiego Przedmieścia, w Eufemii właśnie się stołowałem. Już wtedy, chociaż było to jeszcze inne miejsce niż dzisiejszy klub, jako studenci UW zazdrościliśmy studentom malarstwa i grafiki Eufemii.
Rektor Adam Myjak nie docenia wartości kulturotwórczych takich miejsc jak Eufemia, ale przede wszystkim nie docenia swoich studentów. Oto bowiem na zaliczenie zajęć z podstaw wystawiennictwa u Dawida Radziszewskiego (Wydział Zarządzania Kulturą Wizualną) otworzyło się w piątek kilka niewielkich wystaw. Jedna z nich, w Eufemii, staje w jej obronie, ale nie tylko. Skoro zamiast Eufemii ma być „show room” czy „sklepik z pamiątkami”, młode kuratorki, Agata Grabowska i Olga Rusinek, uprzedziły władze uczelni i same taki sklepik urządziły.
Na wystawie w sklepiku znalazły się pastiszowe kopie rzeźby, którą rektor Myjak zaprojektował dla sieci centrów handlowych Dekada, nazywanych, nomen omen, zgodnie z narzucaną do kilku lat nowej terminologii handlowców, galeriami. Stąd właśnie jej tytuł: „Dekadencja / sklep z pamiątkami”. Stawiane przed centrami handlowymi kopie tej samej rzeźby to typowe Myjakowe gluty z cyklu „Figury”. Pozostawiając interpretację odbiorcy, Myjak sugerował, że mogą one przedstawiać „Anioła biznesu”. Nie precyzował jednak, czy to anioł czuwający nad biznesem, czy inwestor start-upu.
Zaproszonym dziesięciu studentom i absolwentom warszawskiej ASP nie sprawiło więc większej trudności odtworzenie i wyśmianie „Figur” Myjaka. Tytuły ich prac to nazwy miejscowości, w których stanęło pierwszych dziesięć rzeźb dla Dekady, od Skierniewic po Brodnicę (dziś jest już ich więcej). Jedna z rzeźbek powstała z pomalowanego na różowo styropianu (Kaisu Almonkari), inna, którą oglądałem już w stanie rozpadu, z chrupków kukurydzianych (Natan Kryszk). Karykaturą rzeźbiarskiego gluta są po prostu inne gluty, co jest też kpiną z mistrzowskiego charakteru pracowni na ASP (powielania stylu profesorów).
Aleksandra Piotrowska jako swój wkład w wystawę przyniosła zaś na wernisaż tort ze zdjęciem biznesmenów i artysty pod sklepem z rzeźbą. Na torcie zadała pytanie: „Czy był pan na otwarciu?”. Przy okazji odsłaniania rzeźb Myjaka przed centrami handlowymi Dekada też się zawsze jakieś torty kroi, a panowie w garniturach pozują przed rzeźbami.
Wokół wystawy już na otwarciu zrobił się ferment, a do kuratorek dochodziły głosy o bezprawnym wykorzystaniu znaku towarowego, jakim jest nieszczęsna rzeźba Myjaka, i grożących im konsekwencjach. Najwyraźniej trafiły w czuły punkt. Rozumiem ich emocje, ale szkoda, że poddały się presji i schowały prace w torebki po chipsach, tym samym eksponując inne znaki towarowe (by zobaczyć same prace, musiałem poprosić, by je z torebek wyciągnięto). Ale profesor Myjak nie skompromitowałby się bardziej, niż występując przeciwko własnym studentom. Powinien się też wykazać jakimś rudymentarnym poczuciem humoru.
Przy okazji zamówienia „Figur” Myjaka przez Dekadę, nie mogło też zabraknąć innego piewcy powiązań kultury i biznesu, kultury celebryckiej, byłego ministra kultury (w notabene lewicowym rządzie) Waldemara Dąbrowskiego. Okraszał on wytwory swego ulubionego (obok Igora Mitoraja) rzeźbiarza górnolotnymi frazesami. „Kultura – mówił na przykład Dąbrowski – nie jest żadnym decorum, jest jedną z podstawowych energii, z których rodzi się lepszy świat, lepsza gospodarka, lepszy sens życia społecznego, godniejsze życie. Popieram zbliżenie ludzi biznesu i świata sztuki. Bo ludzie polskiej gospodarki też są wielkimi kreatorami. To nie są kreacje mniejsze niż kreacje artystyczne. One również wymagają wyobraźni, niezwykłej pracy, nie rodzą się z niczego”. To Dąbrowski wymyślił Festiwal Gwiazd w Międzyzdrojach (późnej w Sopocie) i kwadrygę na Teatrze Wielkim Operze Narodowej, której dyrektoruje. Stworzyli ją oczywiście Myjak i Janusz Pastwa.
„Dekadencja” to wystawa ze sporymi jajami i bardzo w duchu nauczyciela studentek-kuratorek, galerzysty Dawida Radziszewskiego, który, gdy jeszcze mieszkał w Poznaniu, zaproszony do udziału w wystawie poznańskiej sztuki w bojkotowanym przez siebie Arsenale, wysłał tam kupę śmieci ze strychu własnej galerii.
Dobrze świadczy o studentkach, gdy zajmują się sprawami sobie bliskimi (zamknięcie Eufemii), a jeszcze lepiej, gdy potrafią z otwartą przyłbicą skrytykować swoich profesorów. Pytanie bowiem, jak mylne pojęcie o mecenacie sztuki, służalcze postrzeganie roli artysty wobec biznesu, celebrytyzm i artystyczne gusta kończące się na Myjaku (ewentualnie Mitoraju) przekładają się na samą uczelnię. Myjakowi się to po prostu od dawna należało. No i może rzeczywiście, jak ponoć mawiał Tadeusz Kantor, rewolucje rodzą się w kawiarniach.
Karol Sienkiewicz 